publication

Stosując coraz powszechniej technologię blockchain, Francja odnotowuje postępy w procesie cyfryzacji świata biznesu. Druga część prezentacji będzie kontynuacją próby odpowiedzi na pytanie : jaką rolę technologia ta realnie odgrywa w prawnej obsłudze  przedsiębiorstw ? 

Po przedstawieniu w pierwszej części na temat zdematerializowanych rejestrów przedsiębiorstw, przedstawimy drugie zastosowanie w prawie gospodarczym: ochronę własności intelektualnej (II). Nastąpią po nim dwie pozostałe części: zdematerializowana data room (III) oraz jako materiał dowodowy (IV).

Blockchain w dwóch słowach : bezpieczeństwo i szybkość

Jak to zostało powiedziane w pierwszej części, blockchain jest technologią używaną do przechowywania i przekazywania informacji poprzez « bloki », która jest przejrzysta, bezpieczna i działa bez centralnego organu kontrolnego czyli ma charakter rozproszony. 

Technologia ta umożliwia prześledzenie historii tych informacji i na znakowanie ich w czasie. 

W rzeczywistości jest to baza danych, na której zapisywane są transakcje lub zdarzenia zgrupowane w “bloki”, które następują po sobie i których następstwo jest wiernie odtworzone i zapisane (mówi się o zakotwiczeniu). Wydarzenia te są klasyfikowane w porządku chronologicznym, a poszczególni użytkownicy mogą dzielić  się nimi. 

Ale na czym polega rewolucyjny charakter blockchain pod względem bezpieczeństwa? 

Współdzielenie pozwala na weryfikację i uwierzytelnienie każdej operacji. W ten sposób żadnego wprowadzonego zapisu nie da się usunąć ani sfałszować, a łańcuch, a tym samym baza danych, staje się niezmieniona na zawsze. 

Nie ma wątpliwości, że nieodwracalny charakter zapisu jest cechą bardzo interesująca dla dziedziny prawa, a w szczególności dla ochrony własności intelektualnej i przemysłowej.

Blockchain i ochrona własności intelektualnej

Coraz powszechniejsze staje się stosowanie blockchain aby w sposób prosty i szybki chronić własność intelektualną.  

Wyścig technologiczny generuje bardzo dużą ilość projektów innowacyjnych, które wymagają niemal natychmiastowego rejetrowania postępów w pracach rozwojowych.

Aby móc dochodzić swoich praw autora, twórca musi być w stanie wykazać, że z jednej strony jest prawdziwym twórcą zastrzeżonego wynalazku, a z drugiej strony, że wynalazek ten został zarejetrowany wcześniej niż inne, czyli dowieść pierwszeństwa. 

Nie wszystkie rozwiązania innowacyjne kwalifikują się to tego, aby być objęte rejestracją w Krajowym Instytucie Własności Intelektualncej (INPI [1]). Poza tym, taka rejestracja może okazać się kosztowna w momencie kiedy proof of concept często nie istnieje na tym etapie. Inne używane sposoby zabezpieczenia takie jak tzw koperta Soleau, depozyt u komornika lub notariusza są albo niewystarczająco skuteczne albo równie kosztowne jak rejestracja, bądź też jedno i drugie. 

Również w tej dziedzinie zastosowanie blockchain może zrewolucjonizować sposób udowodnienia autorstwa wynalazku oraz daty jego powstania.

Otóż blockchain pozwala na natychmiastowe pozyskanie daty i godziny rejestracji dzieła poprzez zapisanie go w bazie danych. Tak więc, jeśli do tekstu opisującego wynalazek lub dzieło dołączy się “hasz”, otrzymamy wówczas określoną datę. Może zdażyć się, że data ta okaże się sprzeczną z wcześniejszym zastrzeżonym tytułem.

Technologia blockchain daje możliwość zarówno zautomatyzowania procesu rejestracji wynalazku, jak i uzyskania identyfikowalności odpornej na fałszerstwa. Więcej, identyfikowalność ta pozostaje na przestrzeni całego okresu ewolucji i istnienia wynalazku, ponieważ w ten sposób można wygrawerować wszystkie dotyczące go operacje (etapy tworzenia, przeniesienia, licencji).

Zakotwiczenie w blockchain umożliwia uzyskanie dowodu na powstanie wynalazku (np. na jego nowość lub na identyfikację kraju, w którym po raz pierwszy wprowadzono do obrotu artykuły wykonane z danego wzoru), jego statusu i ewolucji. Przykładowo, możliwe stałoby się odtworzenie śladów eksploatacji utworów cyfrowych, co jest obecnie niemożliwe, a w razie konieczności – podważanie niektórych form eksploatacji.

Jeszcze inne zastosowanie technologii blockchain zostało wykorzystane w dziedzinie patentów. Otóż, każda wyprodukowana kopia jest rejestrowana w blockchain za pomocą niepowtarzalnego identyfikatora pozwalającego na kontrolowanie obrotu produktem. W szczególności proces ten umożliwia odróżnienie produktów oryginalnych od podrobionych lub ustalenie liczby oryginalnych produktów znajdujących się w obiegu. Przyczyni się to również do wzmocnienia walki z kopiowaniem lub wszelkimi innymi fałszerstwami.

Bezpieczny, uproszczony i niedrogi proces ochrony wzmocniłby pozycję autorów i wynalazców, którzy dziś często są bezradni wobec grabieży innowacji i nowych procesów. Dzięki platformom, które oferują zakotwiczenie różnych elementów w blockchain, ochrona twórczości wypływającej z pomysłów staje się możliwa. 

Taki postęp w zakresie ochrony własności intelektualnej za pomocą technologii blockchain, określany jako rewolucyjny, zaburzy również eknomiczną równowagę sił. Otóż, aktywa niematerialne czyli wartości niematerialne i prawne są jedynym prawdziwym majątkiem przedsiębiorstw nowych technologii, a zatem jedyną gwarancją, jaką startupy mogą zaoferować inwestorom.  

Skuteczna ochronna elementów zapisanych na blockchain  wzmacniają tym bardziej znaczenie wartości niematerialnych i prawnych, których dowody  ustanowione w ten sposób będą uznawane zarówno w kraju ich pochodzenia, jak i na całym świecie, co zostanie wyjaśnione w czwartej części, “Blockchain a moc dowodowa przed sądami we Francji”.

W kolejnym artykule przedstawione zostanie trzecie zastosowanie łańcucha blokowego w zakresie prawa gospodarczego: zdematerializowany data room.

       Ewa Kaluzinska                                                              Nicolas Renault
Verne Legal, Partner Adwokat                                             Verne Legal, Prawnik

Verne Legal oferuje przedsiębiorstwom kompleksową obsługę prawną i podatkową we Francji i na rynkach międzynarodowych, z uwzględnieniem aspektów strategicznych i kulturowch. Aby uzyskać więcej informacji na temat prawa gospodarczego we Francji, zapraszamy do bezpośredniego kontaktu z zespołem kancelarii: info@20200224verne.fastpages.pl.

[1] Francuski odpowiednik polskiego Urzędu Patentowego RP

Francja odnotowuje postępy w procesie cyfryzacji świata biznesu, stosując w szczególności technologię blockchain. Jaką rolę technologia ta realnie odgrywa w prawnej obsłudze  przedsiębiorstw ?

Pragniemy przedstawić bardziej szczegółowo cztery konkretne zastosowania: zdematerializowane rejestry przedsiębiorstw (I), ochrona własności intelektualnej (II), zdematerializowany data room (III) oraz jako materiał dowodowy (IV).

Blockchain w dwóch słowach : bezpieczeństwo i szybkość

Często słyszy się o blockchain i jego zaletach. Jednakże, czym dokładnie jest ta technologia i na czym polega jej rewolucyjny charakter w dziedzinie bezpieczeństwa tranzakcji?

Według platformy Blockchain France, “Blockchain jest technologią stosowaną do przechowywania i przekazywania informacji, technologią przejrzystą, bezpieczną i działającą bez centralnego organu kontrolnego” [1].

Innymi słowy, jest to baza danych, na której zapisywane są tranzakcje ułożone w natępujące po sobie “bloki”,  których natępstwo jest wiernie odtworzone i zapisane. Tranzakcje te są uszeregowane w porządku chronologicznym. Użytkownicy dzielą się nimi , ale bez każdorazowego ich kopiowania, i co ważne, bez pośredników. To udostępnienie pozwala każdemu użytnikowi na sprawdzenie i uwierzytelnienie każdej operacji, która jest dodawana blok po bloku do łańcucha.

W ten sposób modyfikacja staje się niemożliwa, a łańcuch, a tym samym baza danych, odporny na wszelkie manipulacje. I to wszystko prawie natychmiastowo, w ułamkach sekund.

Niewątpliwie, nieodwracalny charakter zapisu jest cechą bardzo interesującą dla dziedziny prawa.

Tymniemniej jakie zastosowania blockchain w praktyce można wykorzystać na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw lub grup międzynarodowych? Poniżej zaprezentowany jest pierwszy zserii przykład możliwych zastosowań w zakresie prawa gospodarczego: cyfrowe rejestry spółek.

Blockchain i zdematerializowane rejestry spółek

Od 2017 roku, francuskie ustawodawstwo stopniowo stworzyło możliwości dematerializacji rejestrów prawnych prowadzonych przez wszystkiego rodzaju spółki. Są to rejestry związane z działalnością spółki, takie jak rejestr akcjonariuszy, rejestry decyzji organów decyzyjnych spółek (jak na przykład Zarząd) lub oficjalny rejestr pracowników (obowiązkowy w każdym przedsiębiorstwie zatrudniającym przynajmniej jednego pracownika).

Pierwszym etapem było umożliwienie zapisu na blockchain emisji lub przeniesienia papierów wartościowych, np. akcji spółek akcyjnych (mowa tutaj o spółkach nienotowanych na giełdzie). Od tego momentu możliwe jest prowadzenie rejestru obrotu akcjami spółki w formie zdematerialiwowanej, podczas gdy do tego czasu rejestr ten musiał być prowadzony w formie papierowej. Oczywiście forma cyfrowa staje się nieporównywalnie bezpieczniejsza dzięki technologii blockchain.

Zapewnienie większego bezpieczeństwa rejestrów i uproszczenie ich prowadzenia jest dużym krokiem naprzód dla MŚP, zwłaszcza dla start-upów.

Dla przykładu, wpis w rejestrze stanowi dowód własności akcji w spółce akcyjnej, takiej jak SAS (NB najczęstsza forma prawna startpów we Francji). Obowiązek prowadzenia rejestrów jest przewidziany przez przepisy francuskiego kodeksu handlowego1 oraz kodeksu monetarnego i finansowego2. Ponadto, sądy regularnie orzekają, że samo sporządzenie zlecenia sprzedaży akcji nie jest wystarczające dla domniemania prawnej własność akcji3.

Dzięki systemowi zapisu w blockchain, inwestycje we francuskie spółki i start-upy są doskonale zabezpieczone. W ten sposób, nawet drobni inwestorzy mogą być pewni, że ich inwestycja w kapitał szybko rozwijającego się start-upu nie zostanie zapodziana w masie inwestycyjnej przy kolejnej operacji podwyższenia kapitału (oczywiście zrealizowanej jak zawsze w trybie pilnym).

Ostatni etap dematerializacji rejestrów we Francji został zakończony w listopadzie 2019 roku, wraz z dematerializacją rejestrów uchwał i decyzji. Aktualnie większość rejestrów spółek i zawartych  w nich dokumentów może być przechowywana w formie cyfrowej.

I tak na dzień dzisiejszy mogą być tworzone i przechowyane w formie cyfrowej następujące dokumenty dotyczące spółek :

• protokoły z posiedzeń i pisemnych konsultacji wspólników (lub jedynego wspólnika jeśli jest to dozwolone) uproszczonej spółki akcyjnej (SAS), spółki akcyjnej (SA), spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (SARL), spółki jawnej (SNC) i spółki komandytowej (SCS) lub spółki komandytowo-akcyjnej, jak również rejestr, w którym są one przechowywane;
• rejestr obecności na posiedzeniach członków różnych organów, np. zarządu i rady nadzorczej spółki, prezesa SAS, itp. ,  jak równieź protokoły z obrad tych organów oraz rejestr, w którym są one przechowywane;
• protokoły z posiedzeń walnych zgromadzeń i pisemnych konsultacji członków spółek cywilnych (np. spółek cywilnych posiadających nieruchomości , tzw SCI ) jak również rejestr, w którym są one przechowywane.

Dokumenty przechowywane w zdematerializowanym rejestrze mogą mieć formę cyfrową, to znaczy  być uwierzytelnione podpisem elektronicznym.   

Aby spełnić wymogi prawne, podpis elektroniczny składany na dokumentach podczas ich sporządzania lub uwierzytelniania musi spełniać co najmniej wymogi dotyczące zaawansowanego podpisu elektronicznego (w przeciwieństwie do podpisu “prostego” lub “kwalifikowanego”), tj. podpisu przewidzianego w art. 26 rozporządzenia UE « eIDAS».

Te ostatnie przełomowe zmiany pokazują, że Francja stara się w jak najwyższym stopniu zdematerializować rejestry i dokumenty przechowywane przez przedsiębiorstwa.

W kolejnym artykule przedstawione zostanie drugie zastosowanie blockchain w dziedzinie prawa gospodarczego: Blochain i ochrona własności intelektualnej.

       Ewa Kaluzinska                                                              Nicolas Renault
Verne Legal, Partner Adwokat                                             Verne Legal, Prawnik

Verne Legal oferuje przedsiębiorstwom kompleksową obsługę prawną i podatkową we Francji i na rynkach międzynarodowych, z uwzględnieniem aspektów strategicznych i kulturowch. Aby uzyskać więcej informacji na temat prawa gospodarczego we Francji, zapraszamy do bezpośredniego kontaktu z zespołem kancelarii: info@20200224verne.fastpages.pl.

[1] https://blockchainfrance.net/decouvrir-la-blockchain/c-est-quoi-la-blockchain/
[2] Artykuł L. 228-1 Code de commerce
[3] Artykuły L 211-16 et L 211-17 du Code monétaire et financier
[4] Sąd Apelacyjny w Paryżu,11 stycznia 2018 r (n°16/10056)

W świetle prawa europejskiego, pojęcie dostawy towarów poza granice Unii Europejskiej, tzw. Eksport [1], ma charakter obiektywny i nie zależy od wyniku transakcji. Dlatego też, w momencie, gdy towar opuszcza terytorium Unii Europejskiej, przedsiębiorstwu przysługuje prawo do zerowej stawki VATu, a nie 23% jak w przypadkach dostaw wewnątrzkrajowych, nawet w przypadkach, kiedy pewne formalne warunki nie zostały spełnione.

Taką decyzje wydał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) 17 października 2019 roku, w sprawie wniesionej przez polską spółkę Unitel (sygnatura akt: C 653/18). Otóż, zażądano od Unitelu opłaty 23 procent podatku VAT od sprzedaży telefonów ukraińskiemu kontrahentowi. Okazało się bowiem, że przedsiębiorstwo, które rzeczywiście zakupiło towar nie było tym które zostało wskazane na fakturze. Polski urząd skarbowy, interpretując ten fakt jako chęć oszustwa zarówno ze strony polskiej, jak i ukraińskiej, uznał, że sprzedaż ta nie odpowiada wymaganiom artykułu 2 (8) Ustawy o podatku od towarów dotyczącym eksportu. Domagał się więc zapłaty pełnego podatku VAT (po stawce 23%), podważając w ten sposób kwalifikację operacji jako eksport. Wśród elementów motywacji urzędu znalazł się nieprawidłowy adresu firmy docelowej oraz brak pełnomocnictwa. Sprawa została skierowana przez Naczelny Sad Administracyjny do najwyższej instytucji w Luksemburgu w ramach pytania prejudycjalnego.

TSUE orzeka na korzyść polskiej firmy, zaznaczając, że eksporter nie odpowiada za brak zapłaty VAT przez nabywcę, jeśli nie ma na to wpływu. Według TSUE nieproporcjonalne byłoby więc nakładanie na niego odpowiedzialności za utratę dochodów podatkowych wynikających z działań podmiotów trzecich (w tym przypadku, kontrahenta ukraińskiego). Natomiast, zdaniem TSUE, eksporter musi dochować należytej staranności w kontaktach z kontrahentem. Z tego względu, gdy jest lub powinien był być świadomy oszustwa podatkowego popełnianego przed przedsiębiorstwo spoza Unii Europejskiej, traci on prawo do zerowej stawki VATu.

Orzekając w ten sposób, Trybunał zakwestionował praktykę polskich władz skarbowych i orzecznictwo krajowych sądów. Zdaniem TSUE, organy skarbowe nie mogą automatycznie żądać zapłaty 23% VATu kwalifikując tym samym transakcję jako sprzedaż krajową. Według opinii Trybunału, sam fakt opuszczenia przez towar terytorium UE kwalifikuje operację jako eksport i wyklucza opodatkowanie jej podstawową stawką VAT.

Jest to ważna decyzja dla eksporterów produktów, którzy muszą mieć świadomość, że by móc zachować prawo do zerowego opodatkowania VAT będą musieli udowodnić, że wykazali należytą staranność wobec zagranicznego kontrahenta, upewniając się, że transakcja przebiegła zgodnie z prawem.

Czy decyzja TSUE byłaby podobna gdyby chodziło o wewnątrzwspólnotową dostawę towarów, na przykłąd pomiędzy Polską a Francją ? Z pewnością tak.

Otóż, w 2018 roku, TSUE objął taka samą pozycję w sprawie dotyczącej transakcji wewnątrzunijnej, w tym wypadku ze Słowenii do Rumunii. W decyzji Milan Božičevič Ježovnik (Sygnatura C‑528/17) wydanej 25 października 2018 r., Sąd Unijny zdecydował iż „automatyczna odmowa podatnikowi będącemu importerem i dostawcą, bez względu na jego staranność, prawa do zwolnienia z VAT przywozu w przypadku oszustwa popełnionego przez nabywcę w ramach następującej później dostawy wewnątrzwspólnotowej, powodowałaby zerwanie związku pomiędzy zwolnieniem przywozu i zwolnieniem następującej później dostawy wewnątrzwspólnotowej”. Wynika z powyższego że, analogicznie do wyroku z 17 października 2019, unijny podatnik może być pozbawiony prawa do zwrotu bądź odliczenia podatku naliczonego VAT jedynie w sytuacji, kiedy wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja, w której bierze udział, ma związek z przestępstwem zmierzającym do wyłudzenia podatku. Obowiązek podjęcia wszelkich starań w celu upewnienia się, czy dokonywane transakcje nie wiążą się z przestępstwem w zakresie VAT bądź innej dziedzinie dotyczy więc nie tylko eksporterów do krajów spoza UE, ale również tych sprzedających towary w obrębie Unii europejskiej, na przykład z Polski do Francji.

Iga Kurowska
Verne Legal
i.kurowska@20200224verne.fastpages.pl

[1] Z odróżnieniu od wywózu towarów z terytorium Polski na terytorium innego kraju UE, który nazywany jest wewnątrzwspólnotową dostawą towarów (w skrócie WDT) i który również podlega zerowej stawce podatku od towarów i usług, ale na podstawie innych przepisów i nq nieco innych zasadach.

Kancelaria Verne Legal świadczy zindywidualizowane usługi prawno-podatkowe w globalnym zakresie. Po więcej informacji na temat systemu podatkowego we Francji zapraszamy do zapoznanie się z e-bookiem Doing business in France oraz do kontaktu bezpośrednio z zespołem naszej kancelarii: info@20200224verne.fastpages.pl.

Francuski minister Gérald Darmanin, odpowiedzialny za opracowanie budżetu i polityki transformacyjnej kraju ogłosił 16 września 2019 roku dołączenie Francji do osiemnastu innych krajów, w tym Polski, uczestniczących w programie oceny ryzyka podatkowego ICAP 2.0 (International Compliance Assurance Programme), zaplanowanym w ramach współpracy OECD. Instrument ten ma na celu między innymi bardziej skutecznego zwalczania oszustw i unikania zobowiązań podatkowych przez międzynarodowe grupy przedsiębiorstw.

Uczestnictwo Francji ma przyczynić się do poprawy relacji Francji z zagranicznymi przedsiębiorstwami obecnymi na arenie międzynarodowej oraz jest kolejnym już dowodem na wdrażanie przez Francję polityk sprzyjających rozwoju zagranicznych handlu na terenie tego kraju. Program polega na serii dyskusji pomiędzy dużymi korporacjami i administracją podatkową na temat stabilności i przejrzystości podatkowej. Podczas marcowego spotkania mającego miejsce w Santiago, Chile, Forum administracji podatkowej (FTA) OECD podjął decyzję przejścia do drugiego etapu programu – Scoping. Dotychczasowe rezultaty oceniane są przez firmy biorące udział w programie, takie jak Shell International BV czy Barilla, jako bardzo pozytywne.

Zrodlo: OECD (2019), International Compliance Assurance Programme Pilot Handbook 2.0, OECD, Paris.

Od objęcia swojego stanowiska w 2017 roku, Minister Darmanin intensywnie pracuje nad polepszeniem stosunków pomiędzy podatnikami i administracją podatkową. Zobowiązał się do wdrożenia siedmiu programów, w tym do stworzenia Międzynarodowego Biura podatkowego, mającego na celu doradztwo francuskim firmom rozwijających swoja działalność za granicą, w kwestiach podatkowych innych krajów. Ponadto, przewidziane zostały również uproszczenia dla zagranicznych przedsiębiorstw prowadzących działalność na terenie Francji w procesie rozliczania podatkowego oraz systematycznej publikacji instrukcji mających na celu ułatwienie im zrozumienia tego procesu.

Dużo mówi się również o intencji Francji wprowadzenia specjalnego podatku obejmującego firmy IT, podobnie jak zostało już to zrobione w Grecji, Anglii czy Włoszech. Zmiany te wpisują się w prace Unii Europejskiej nad nowymi zasadami podatkowymi dotyczącymi spółek prowadzących działalność e-commerce, które mają wejść w życie w styczniu 2021 roku.

Więcej informacji dotyczących programu ICAP 2.0: OECD (2019), International Compliance Assurance Programme Pilot Handbook 2.0, OECD, Paris. www.oecd.org/www.oecd.org/tax/forum-on-tax-administration/publications-and-products/international- compliance-assurance-programme-pilot-handbook-2.0.htm

Iga Kurowska
Verne Legal
i.kurowska@20200224verne.fastpages.pl

Kancelaria Verne Legal świadczy zindywidualizowane usługi prawno-podatkowe w globalnym zakresie. Aby uzyskać więcej informacji na temat systemu podatkowego we Francji, zapraszamy do zapoznania się z e-bookiem Doing business in France oraz do kontaktu bezpośrednio z zespołem naszej kancelarii: info@20200224verne.fastpages.pl.